Czym są bazy olejowe. Co to jest baza PAO.

Bazy olejowe są niezwykle ważnym elementem każdego oleju, ponieważ stanowią dużą jego część- czasami nawet 75-80%. Czym właściwie są bazy? Jak je dzielimy. Co to znaczy, że olej zawiera bazę PAO bądź HC? Czy sama baza olejowa może z oleju przeciętnego zrobić olej klasy premium? Skład bazy olejowej możemy podzielić na 5 grup.

  • Grupa I

Jest to najprostsza a zarazem najtańsza w produkcji baza olejowa, która powstaje w wyniku destylacji ropy naftowej. Takie bazy mogą pracować w temperaturach 0-50 stopni.

  • Grupa II

Podobnie jak baza z grupy I, powstaje w wyniku destylacji ropy naftowej, jednak dodatkowo zostaje poddana procesowi hydrokrakingu, który wzbogaca jakość oleju.

  • Grupa III

Jest to baza powstająca w wyniku wielokrotnego procesu hydrokrakingu, popularnie zwana bazą HC. To właśnie ta baza jest najpopularniejsza wśród olejów dostępnych zarówno w Polsce jak i na świecie.

  • Grupa IV

Jest to baza składająca się polialfaolefin – PAO. Jest to baza powstająca wyłącznie w wyniku syntezy chemicznej. Swoją wysoką wartość zawdzięcza obecności nasyconych wiązań chemicznych i uporządkowanej struktury.

  • Grupa V

Są to inne bazy olejowe zaliczane do grona baz syntetycznych. Wśród nich wyróżniamy między inny estry. Bazy estrowe najlepiej spisują się w olejach przekładniowych, gdzie wbrew pozorom narażone są na znacznie większe przeciążenia niż w silniku.

Jak widać oleje silnikowe są zazwyczaj mieszaniną różnych baz olejowych. Wśród popularnych olejów najczęściej spotykamy oleje oparte o grupę III, które tak naprawdę tylko udają prawdziwe syntetyki. Aby olej uzyskał miano oleju prawdziwie syntetycznego w swoim składzie powinien zawierać co najmniej 50% bazy z grupy IV bądź grupy V. Niestety w Polsce nie ma norm, które mówiłyby ile procent danej bazy musi zawierać olej, aby nazywać się pełnym syntetykiem. Taką lukę skrzętnie wykorzystują firmy olejowe, które w Polsce mogą nazywać każdy olej syntetycznym, nawet taki, który w swoim składzie ma 0% PAO. Wśród olejów marki PMO, znajdziemy prawdziwie syntetyczne oleje, oparte wyłącznie o bazy PAO. Przykładem oleju, który zawiera wyłącznie  bazy PAO (100% tej bazy) jest olej z serii eXtreme PMO 5w40.

Baza PAO, czy faktycznie jest znacznie lepsza od innych baz.

oleje pao

Bazy te z pewnością wybijają się przed szereg jeśli chodzi o jakość. Oleje oparte o te bazy przede wszystkim charakteryzują się zwiększoną termostabilnością. Dzięki obecności nasyconych wiązań pomiędzy atomami węgla, bazy PAO są znacznie odporniejsze na działanie wysokich temperatur. Posiadają uporządkowaną strukturę, składającą wyłącznie z jednolitych węglowodorów, które połączone są pojedynczymi wiązaniami pomiędzy atomami węgla. Dzięki takiej budowie są niezwykle odporne na utlenianie, a dodatkowo są w stanie utrzymywać swój skład nawet przy dużych przebiegach.  Kolejną ich zaletą jest bardzo niska temperatura płynięcia, co w praktyce oznacza, że oleje oparte o takie bazy będą lepiej zachowywały się nie tylko w wysokich temperaturach ale i w niskich.

Bazy PAO mają podwyższoną wytrzymałość.

W praktyce oznacza to, że oleje z domieszką takich baz (bądź oparte wyłącznie o takie bazy) będą znacznie dłużej utrzymywały optymalne parametry i lepiej zachowywały się w silniku.  Oleje posiadające w swoim składzie bazy PAO, nadają się również do silników pracujących w szczególnie trudnych warunkach. To o czym warto jeszcze wspomnieć mówiąc o olejach opartych o te bazy jest z pewnością niższa parowalność oleju względem olejów HC. W praktyce oznacza to mniejsze ubytki oleju podczas pracy silnika. Dzięki utrzymywaniu stałego składu oleju zmniejsza się również skala „gęstnienia” oleju. Parametrem opisującym te zjawiska jest odparowywalność wg. NOACKa. Niewątpliwą zaletą, którą warto wymienić jest także czystość baz PAO w stosunku do innych, w praktyce przekłada się to na łatwiejsze utrzymanie silnika w czystości. Jeśli chodzi o inne parametry, które są „podkręcone” dzięki bazom PAO jest szalenie ważny parametr HTHS, którego znaczenie jest opisane na dole w słowniczku.

W przypadku olejów PMO wiele z nich posiada bazy PAO w swoim składzie (np. PMO 5w30, PMO 5w40 bądź 0w30). Na szczególną uwagę zasługują jednak produkty z linii extreme np. PMO 5w40 100% PAO oparty wyłącznie o tę bazę.

W takim razie PAO czy HC?

baza olejowa pao

W odpowiedzi na to pytanie należałoby przyjrzeć się kartom technicznym danego oleju. Oczywistością jest, że baza PAO jest tylko i wyłącznie fundamentem dobrego oleju. Oprócz bazy PAO, aby stworzyć dobry olej potrzebny jest zbilansowany zestaw dodatków uszlachetniających. Można powiedzieć, że dobra baza olejowa będzie „rusztowaniem” dla całego oleju.  Krótko mówiąc, nawet najlepsze bazy olejowe ze słabej jakości dodatkami, nie stworzą niezawodnego oleju, z bardzo dobrymi parametrami. Dlatego nie powinno się mówić o jakości oleju, patrząc tylko na bazy olejowe,  choć niewątpliwie są one esencjonalnym składnikiem. A co jeśli mamy do wyboru oleje o takich samych parametrach, a różnią się tylko bazami olejowymi? Tak naprawdę ciężko byłoby stworzyć olej oparty wyłącznie o bazy HC, który dorównywałbym olejom z domieszką baz PAO. Zakładając hipotetycznie, że taka sytuacja miałaby miejsce, to oczywiście warto wybrać ten olej, który w swoim składzie ma chociażby jakąś część baz PAO. Z pewnością taki olej będzie charakteryzował się większą trwałością, większą odpornością na utlenianie i niższą odparowywalnością.

Czy zatem bazy PAO nie posiadają wad?

Oczywiście nic na świecie nie jest idealne- nawet bazy PAO. Największą wadą tych baz jest z pewnością to, iż nie są one rozpuszczalnikami. W praktyce oznacza to, że w każdym oleju, nawet w tym, który określany jest olejem 100% PAO, musi być kilka % bazy mineralnej (hydrokrakingowanej), po to, aby w takim oleju mogły rozpuścić się dodatki uszlachetniające. Kolejną wadą, którą należy wspomnieć jest z pewnością koszt produkcji takiej bazy. Finalnie podnosi to cenę oleju, co może odstraszać niektórych kupujących.

Słowniczek:

Odparowywalnosć wg NOACKa– jest to bardzo istotny parametr, który w dużym stopniu odpowiedzialny jest za ubywanie oleju z silnika. Im niższa wartość tego składnika tym konsumpcja oleju podczas pracy silnika powinna być mniejsza. Parametr NOACK wyrażany jest w %. Każda lepkość oleju ma inny zakres tej wartości. Dla olejów wyścigowych może on wynosić zaledwie 5%, zaś w olejach typu 5w30 oscyluje w granicach 10%. Ważnym czynnikiem obniżającym ten parametr są wcześniej opisywane bazy PAO. Dzięki nim wartość ta potrafi być zniżona do granicznej wartości.

HTHS– jest to również bardzo istotny parametr. Określa on lepkość wysokotemperaturową. Skrót pochodzi z języka angielskiego i oznacza „High Temperature High Shear Rate”. Opisuje on zachowanie środka smarnego na ścianie cylindra, na łożyskach korbowodu bądź wału korbowego. Czym wyższy parametr HTHS tym większe opory w silniku, a co za tym idzie większe spalanie, ale zarazem znacznie lepsza ochrona jednostki napędowej.

HC– hydrokraking, popularnie nazywane oleje oparte o bazy grupy III.

Oleje silnikowe PMO